सोमबार ०९ जेठ २०७९

एकवर्ष अघि यसै समयतिर हामीहरु कोभिड–१९ को प्रारम्भिक असर भोग्दै थियौं । मानिसको जीवन र अर्थतन्त्रको रक्षा बीच कसरी सन्तुलन कायम गर्ने भन्नेमा बहस जारी थिए । हामीले ‘जीवन पहिला’ भन्यौं र त्यही अनुरुप योजनाहरु बनायौं ।

एकबर्षपछि समीक्षा गर्दा हाम्रो निर्णय सही थियो भन्नेमा अहिले द्विवि’धा रहेन । देशवासीको जीवन रक्षा, महा’मारी रोकथाम, निय’न्त्रण तथा उपचारमा हाम्रो क्षम’ताको अधिकाधिक प्रयोग भयो । सबैको सहयोगमा गत वर्षको कात्तिक अन्त्यसम्ममा हामी महामा’रीलाई निय’न्त्रण गर्ने स्थितिमा आइपुगेका थियौं ।

यस सफलताको लागि महा’मारी बिरुद्ध अग्रपंक्तिमा कार्यरत चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी, सुर’क्षाकर्मी, चालक र सफाइकर्मी सहित सबै तह र तप्काका राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरुको भूमिका उल्लेखनीय रह्यो । त्यस असा’मान्य घडीमा सङ्क्र’मितहरूको उपचार र व्यवस्था’पनमा अहो’रात्र खट्ने सबैको त्या’ग, सम’र्पण र लगनशीलताको म उच्च प्रशंसा गर्दछु ।

अहिले हामी कोभिड-१९ महामा’रीको दोस्रो लहरको सा’मना गर्दैछौं । कोभिडको यो लहर नयाँ स्वरुपमा थप घा’तक रुपमा देखा परेको छ । संक्रम’णको दर र मृत्यु’दर गतबर्षको तुलनामा बढी छ । हिजोको २४ घन्टाको तथ्याङ्कलाई उदाहरणको रुपमा लिँदा, पीसीआर परीक्षण गरिएका १६ हजार ७७० केसमध्ये झण्डै ४३ प्रतिशत अर्थात ७ हजार २११ मा संक्र’मण देखिएको छ ।

हिजो साँझसम्म कूल संक्र’मित संख्या ३ लाख ३६ हजार ३० पुगेको छ । कूल संक्र’मितमध्ये निको भएका संक्र’मित ८४।५ प्रतिशत, निको हुने क्रममा रहेका संक्र’मित १४।५ प्रतिशत र ज्यान गुमा’उनेको संख्या ०।९९ प्रतिशत छ ।

३० जिल्लामा २०० भन्दा बढी र १५ जिल्लामा ५०० भन्दा बढी संक्र’मित संख्या छ । ७२ जिल्लामा कोभिड संक्र’मित रेकर्ड भएका छन् । बैशाख १९ गतेसम्मको कूल संक्र’मितमा ३८।४ प्रतिशत काठमाडौं जिल्लामा मात्रै र ५०।४ प्रतिशत काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै छन् ।

यस महा’मारीबाट संक्र’मित भई अस्पतालमा उपचार गराइरहुनु भएका र घरमै आइ’सोलेसनमा बसी स्वा’स्थ्यलाभ गरिरहनुभएका सम्पूर्ण दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरुको शीघ्र स्वास्थ्य’लाभको कामना गर्दछु ।

हालसम्म ३ हजार भन्दा बढी देशवासीले अना’हकमा यस महा’मारीबाट जी’वन गुमा’उनु परेकोमा दुः’ख व्यक्त गर्दछु र उहाँहरुका शोका’कूल परिवारजनमा गहि’रो सम’वेदना प्रकट गर्दछु ।

दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरु,

गतबर्ष यो महा’मारी नेपाल भित्रिनुअघि नै सरकारले यसको रोकथाम र नियन्त्रणका लागि सरकारी निकायबीच समन्वय गरी प्रभावकारी काम गर्न माननीय उपप्रधानमन्त्रीको संयोजकत्वमा कोभिड–१९ स’ङ्कट व्यव’स्थापन केन्द्रीय निर्देशक समिति गठन गरेको सबैलाई जानकारी नै छ । त्यसैको योजनामा देशभर होल्डिङ सेन्टर र आइसोलेसन केन्द्र बनाइएको थियो, क्वा’रेन्टिनको व्यवस्थापन र अस्पतालहरूमा शीघ्र उपचारको व्यवस्था मिलाइएको छ ।

शून्यको संख्यामा रहेको पीसीआर परीक्षण ल्याव संख्या क्रमशः बढाउँदै लगिएको थियो । हाल सरकारी र निजीस्तरका गरी ८७ स्थानमा पी’सीआर परीक्षण हुने गरेको छ । सबैजसो अस्पताललाई कोभिडको उपचार गर्नसक्ने स्थितिमा पु¥याइएको छ । गत एक वर्षको तुलनामा स्वास्थ्य संरचनामा उल्लेखनीय सुधार गरिएको छ । सबै स्थानीय तहमा ५ देखि १५ शैयाका आधारभूत अस्पताल निर्माण र केद्र तथा प्रदेशमा संक्रा’मक रो’ग अस्पताल निर्माणलाई तीब्रता दिइएको छ ।

अप्ठ्या’राकै बीचमा हामीले कोभिड–१९ वि’रुद्ध सबैलाई निःशुल्क खोप उपलब्ध गराउने प्रक्रिया शुरु गरिसकेका छौं । आप्mना देशवासीलाई कोरोना बिरु’द्ध खोप लगाउनेमा हामी दक्षिण एशियामै भारतपछि पहिलो मुलुक हौं । हाल सम्ममा करिब २१ लाखलाई पहिलो डोज खोप लगाइ सकिएकोे छ । दोस्रो डोज खोप लगाउन आरम्भ गरिएको छ, अहिलेसम्म झण्डै ३ लाख ७० हजारले दोस्रो डोज खोप लगाइसकेका छन् । यस संख्यामा स्वास्थ्यकर्मी लगायत अन्य अग्रपंक्तिमा खटिने व्यक्तिहरू रहेका छन् ।

मित्रराष्ट्रहरूबाट सहायताका रूपमा प्राप्त खोपका अतिरिक्त नेपाल सरकारले आफैं आवश्यक मात्रामा खोप खरिद प्रक्रिया शुरु गरिसकेको छ । चीन, रुस लगायत खोप उत्पादक राष्ट्र तथा कोभ्याक्ससँग निरन्तर सम्पर्क र समन्वय गरी छिटोभन्दा छिटो पर्याप्त मात्रमा खोप ल्याइसक्न नेपाल सरकार प्रयत्नशील छ ।

दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरु,

कुनै पनि नागरिक स्वास्थ्य सुविधाबाट बञ्चित हुनु नपरोस् र महा’मारीका कारण कसैले जी’वन गुमा’उनु नपरोस् भन्नेमा सरकार संवेदनशील छ । नागरिकको जीवन’रक्षा यस सरकारको पहिलो दायित्व हो भन्नेमा म पुनः जोड दिन चाहन्छु ।

त्यसैले महा’मारीको दोस्रो लहरको रोक’थाम र नियन्त्र’णका लागि सरकारका सबै संयन्त्र परिचालित छन् । सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहबीच समन्वयात्मक एवम् प्रभावकारी ढङ्गले कोभिड बिरु’द्धको लडा’ईँलाई कार्य अघि बढाउन प्रदेश केन्द्रित हुनेगरी अहिले नेपाल सरकारका एकरएक जना मन्त्रीलाई ‘फोकल व्यक्ति’ तोकिएको छ ।

संक्र’मणको साङ्लो चुडा’उन अस्पताल वा आइसोलेशन केन्द्रको व्यवस्था गरेर मात्रै पुग्दैन, एक हदसम्म लक’डाउन आवश्यक हुन्छ भन्ने विज्ञहरुको सल्लाह अनुसार केही अवधिको लागि निषे’धाज्ञा जारी गरिएको छ । यसलाई थप क’डाई गरिंदैछ र प्रभावकारी ढंगले लागू गर्न पहिलेझैं सबैबाट सहयोग हुने अपेक्षा सरकारले राखेको छ ।

यही २०७८ बैशाख २० गते राति १२ बजेदेखि बैशाख मसान्तसम्म आन्तरिक उडान ब’न्द गर्ने निर्णय गरिएको छ ।

२०७८ बैशाख २३ गते राति १२ बजेदेखि बैशाख मसान्तसम्म अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान ब’न्द गर्ने निर्णय गरिएको छ ।

स्थलमार्गबाट विदेशी नागरिकको आवागमन ब’न्द गरिएको छ । नेपाली नागरिक प्रवेशका लागि नेपाल भारतबीच रहेका सीमा नाकामध्ये १३ नाका मात्र सञ्चालनमा ल्याइएको छ । आपूर्ति व्यवस्था प्रभावित नहुने गरी सोसँग सम्बन्धित ढुवानीका साधन भने यथावत सञ्चालन हुने व्यवस्था मिलाइएको छ ।

भारतसँग सिमाना जोडिएका ना’कामा रहेका हेल्थ डेस्कबाट एन्टिजेन परीक्षण गरेर मात्र सीमा प्रवेश गर्ने व्यवस्था मिलाइने छ । सबै तहमा कन्ट्याक ट्रेसिङ बढाउन लगाइएको छ ।

स्थलमार्ग, चार्टर्ड वा उद्धार हवाई उडानबाट आउने हरेक व्यक्तिलाई परीक्षण गरिने छ । कोही सङ्क्रमित पाइएमा उनीहरुलाई उपचार गरेर मात्र समुदायमा पठाउने व्यवस्था मिलाइएको छ ।

प्रत्येक स्थानीय निकायले नेपाल बाहिरबाट आउने व्यक्तिको अभिलेख राखी क्वा’रेन्टिन, आइसो’लेसन तथा उपचारको व्यवस्था गर्ने र घर तथा संस्थागत आइसोलेसनको नियमित अनुगमन गर्ने प्रबन्ध गरिएको छ ।

सरकारी तथा अन्य कार्यालयमा एक चौथाई कर्मचारीबाट कार्यसम्पादन गराउन शुरु गरिएको छ । अत्यावश्यक बाहेक अन्य कार्यालय, संघसंस्था बैशाख मसान्तसम्म ब’न्द रहनेछन् ।

नेपाली से’नालाई प्रदेश तथा राजधानीमा शीघ्र १ हजार शै’याको अस्थायी अस्पताल निर्माण गर्न निर्देशन दिइएको छ ।

वी’र अस्पतालको नयाँ भवन र नेपाली सेनाको त्रि–चन्द्र मिलि’टरी अस्पताल, काठमाडौं उपत्यकाका धेरै शै’या भएका मेडिकल कलेज, ठूला सरकारी तथा निजी अस्पताललाई कोभिड अस्पतालको रूपमा सञ्चालन गरिनेछ ।

प्रदेश सरकारले पनि उक्त प्रदेशमा रहेका मेडिकल कलेज तथा ठूला अस्पताललाई कोभिड अस्पतालको रूपमा र साना अस्पताललाई नन–कोभिड अस्पतालको रूपमा सञ्चालन गर्नेछन् ।

सबै प्रकारका सार्वजनिक एवं सामुदायिक स्थल, रङ्गशाला, सभाहल, पार्टी प्यालेस, होटल, कारखाना, गोदामघर लगायतका संरचनाहरू प्रयोग गरी सुविधायुक्त क्वारेन्टिन, आइसोलेसन केन्द्र र आवश्यक होल्डिङ सेन्टरको प्रबन्ध गर्न लगाइएको छ ।

सबै सरकारी तथा निजी अस्पतालले आफूकहाँ उपलब्ध शै’या र तीमध्ये प्रयोग भएका वा नभएका शै’याको दैनिक विवरण अद्यावधिक गर्ने र त्यस विवरण तत्काल स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयमा पठाउनु पर्नेछ । कुनै अस्पतालले विवरण पूरा नपठाई शै’या लुकाएको भेटिएमा कार’बाही हुनेछ ।

ठूला अस्पताल तथा मेडिकल कलेजमा अक्सिजन प्लान्टको स्थापना गरिनेछ । सञ्चालनमा नआएका अक्सिजन प्लान्टलाई शीघ्र मर्मत गरी सञ्चालनमा ल्याइनेछ । लिक्विड अक्सि’जनको अवैध निर्यात गर्नेलाई कडा कारबाही गरिनेछ । लिक्विड अक्सिजन तथा अक्सि’जन जेनेरेटर खरिद गरेर मौज्दात राखिने छ । देशभरका अक्सि’जन प्लान्टबाट उत्पादित अक्सि’जन हाललाई अस्पताल र उपचारको प्रयोजनका लागि मात्र प्रयोग गर्नेगरी अन्य क्षेत्रमा आपूर्ति गर्न रो’क लगाइएको छ ।

कोभिडको उपचारमा प्रयोग हुने एन्टि’भाइरल औषधि तथा अन्य जीव’नरक्षक औषधि प्रत्येक अस्पतालले मौज्दातमा राख्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । यस्ता औषधिको कृत्रि’म अ’भाव सिर्जना गर्ने र कालोबजारी गर्नेलाई क’डा कार’बाही गरिनेछ ।

स्वास्थ्य जनशक्तिको अ’भाव हुन नदिन सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहमा अवकाशप्राप्त चिकित्सक तथा अन्य स्वास्थ्यकर्मीलाई एक वर्षका लागि करारमा भर्ना गरिनेछ । कोभिड–१९ को पहिचान, निदान, उपचार, बिरामीको ओसारप्रसार र श’व व्यवस्था’पनमा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी, चालक तथा सहचालक र सफाइकर्मीका साथै कर्मचारीहरूलाई शुरु तलब स्केलको ५० प्रतिशत जो’खिम भत्ता, परिवारको उपचार र बिमाको व्यवस्था गरिनेछ ।

जनस्वास्थ्य मापदण्ड पालना गराउन सुरक्षाकर्मीलाई टोल, बस्ती, गल्ली तथा अन्य ठाउँमा परिचालन गरी चौबीसै घण्टा अनुगमन र निग’रानी गरिनेछ । मापदण्डको उल्ल’ङ्घन गर्नेलाई कानुनबमोजिम दण्डि’त गरिनेछ ।

सङ्क्र’मणको साङ्लो तोड्न’को लागि जारी गरिएको निषे’धाज्ञा तथा बन्दाब’न्दीका कारण कसैलाई पनि भो’कै पर्न नदिनेमा सरकार सचेत रहन्छ । महा’मारी नियन्त्रण भएसंगै अर्थतन्त्र र रोजगारीका क्षेत्रलाई ध्वस्त हुन नदिन आवश्यक प्रबन्ध गरिने नै छ ।

जनस्वास्थ्यका माप’दण्ड पालनाको नेतृत्व गृह मन्त्रालयले र जनचेतनाको नेतृत्व सूचना तथा सञ्चार प्रविधि मन्त्रालयले गर्नेछन् । परीक्षण, उपचार तथा अन्य विषय स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले र खोप आयातको नेतृत्व परराष्ट्र मन्त्रालयले गर्नेछन् । अन्तर मन्त्रालय समन्वयमा काम गरिनेछ ।

दिदीबहिनी तथा दाजुभाइहरु,

महा’मारीको सङ्क्र’मण बढ्न नदिन सरकारले आफ्नो दायित्व हर हालतमा पूरा गर्छ । यसलाई प्रभावकारी बनाउन सरकारका साथै आम नगारिकको पनि उत्तिकै भूमिका हुन्छ । त्यसैले,

सकभर घरमै बसौं, घरबाहिर निस्कनुपरेमा अनिवार्य रूपमा सही तरिकाले मास्क लगाऔं,

समय समयमा साबुनपानीले हात धोऔं वा स्यानिटाइजरले हात सफा गर्ने गरौं

भोजभतेर तथा पर्व घरमै मनाउँ

भौतिक दूरी कायम गरौं, भीडभाडबाट टाढै रहौं ।

ह’ल्ला र अफ’वाहहरूबाट भ्र’मित र प्रभा’वित नहोऔं

चिकित्सक, विज्ञ तथा प्राविधिकहरुको सल्लाहलाई पालना गरौं ।

धैर्य गरौं, संयमता अपनाऔं ।

सावधान होऔं तर आ त ङ्कि त नहोऔं ।

गतवर्ष गरिएको बन्दा’बन्दी र जारी गरिएको निषेधा’ज्ञाका समयमा हामीले पालना गरेको अनुशासनले महा’मारीको असर धेरै हदसम्म कम हुन गएको थियो । यसमा भएको हेल’चेक्रयाईले क्रमशः महा’मारी फैलिन ब’ल पुर्‍याएको तथ्यलाई हामी सबैले मनन गरौं । नभुलौं, महा’मारीले कसैलाई पनि छा’ड्दैन ।

अन्त्यमा, महा’मारी नियन्त्र’णका लागि सरकारले चालेका क’दम र लिएका पहलमा सबैको साथ सहयोग प्राप्त हुने अपेक्षा गर्दछु । चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी, कर्मचारी, चालक÷सहचालक, सफाइकर्मी एवम् सम्बद्ध सबैलाई विच’लित नभई आ–आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गर्न म हार्दिक आह्वान गर्दछु ।

राजनीतिक दलका नेता र कार्यकर्ता, सामाजिक संघसंस्था एवम् प्रदेश तथा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरूलाई कोभिड’विरुद्ध जनचेतना जगाउन र अस’हायलाई सहयोग गर्न समेत आग्रह गर्दछु ।

३६४ पटक हेरिएको

तपाईको प्रतिक्रिया